typy budowy somatypy

Somatypy

Człowiek ma skłonność do poszukiwania schematów, które ułatwią mu przetrwanie. Nie inaczej jest w przypadku diagnozy medycznej, gdzie zakwalifikowanie pacjenta do jakiejś grupy pomaga dobrać najlepszy sposób leczenia.

Już na pierwszy rzut oka widzimy, że każdy jest inny czy to pod względem budowy ciała czy też charakterologicznie. Osoby o podobnych cechach możemy trafniej lub mniej trafnie zaklasyfikować, umieścić w jakiejś grupie, choć zawsze pozostaje pytanie o to, na ile zastosowane przez nas kryteria są obiektywne. Uważam, że jeśli do klasyfikacji podchodzi się z dystansem może się ona okazać bardzo pomocna w leczeniu konkretnych osób. Poniżej krótko charakteryzuję poszczególne tradycje.  

Tradycja europejska w klasyfikacji typów budowy.

Somatypy wg. Sheldona

W naszym kręgu kulturowym już od starożytności dzielono ludzi na krępych i szczupłych. Hipokrates jednym przypisywał skłonność do zachorowania na gruźlicę, a drugim na wylewy. Na przestrzeni wieków badacze nie ustawali w próbach stworzenia takiej klasyfikacji, która miałaby wartość naukową. Jedną z bardziej obiektywnych skal opracował William Sheldon (1898-1977). Jego metoda polega na pomiarach odpowiednich proporcji ciała. Po zebraniu danych można przypisać osobę badaną do jednego z trzech somatypów, opisanych poniżej:

  1. Typ ektomorficzny – szczupły, wysoki
  2. Typ mezomorficzny – atletyczny
  3. Typ endomorficzny –  krępy, niski

Osiągnięcia Sheldona wykorzystuje się między innymi do określenia predyspozycji sportowych  lub dobierania programów treningowych. W moim poczuciu jest  to koncepcja obiektywna o dużej wartości praktycznej,  jednak skupia się przede wszystkim na aspekcie fizycznym.

Tradycja wschodnia w klasyfikacji typów budowy

Szerzej na tę kwestię patrzy kultura dalekiego wschodu, gdzie poza fizycznym wyglądem w klasyfikacji uwzględnia się temperament, cechy psychologiczne, upodobania i wiele innych zmiennych. Stereotypowe przekonania dotyczące skłonności psychologicznych osób o różnej budowie funkcjonują także w świadomości Europejczyków. Wyobrażamy sobie, że człowiek krępy jest spokojny i powolny ale za to silny, natomiast osoba szczupła jest raczej szybka i żwawa, ale nieodporna na wysiłek.

Ajurweda to tradycyjna, hinduska metoda leczenia, uznana i stosowana przez lekarzy praktykujących w Indiach. Nauka założeń tego systemu znajduje się w kanonach hinduskiej edukacji medycznej. Także WHO uznało ajurwedę i podejmuje wysiłki w celu spopularyzowania podejścia (Chaudhary, Singh 2011), inicjując badania naukowe łączące tradycyjne, hinduskie podejście z współczesnymi osiągnięciami nauk biomedycznych.

A tradycji ajurwedy ludzi można podzielić według trzech głównych typów (dosz): vata, pita, kapha. Poniższy rysunek przedstawia poszczególne dosze, charakterystykę typów Prakriti.

prakriti ajurweda

Prasher i wsp. (2008) za pomocą analizy krwi osób wykazujących przynależność do typów ajurwedyjskich odkryli uderzające różnice pomiędzy nimi w zakresie parametrów biochemicznych, hematologicznych i ekspresji genów. Wśród różnic znalazły się takie parametry jak transport białek, odpowiedź immunologiczna czy różnice w zakresie krzepnięcia krwi.

Ajurwedyjski podział Prakriti znalazł uzasadnienie nie tylko we wskaźnikach biechemicznych. W zeszłym roku ukazała się publikacja w której Mills i wsp.  porównywali trafność diagnozy zaburzeń homeostazy w medycynie ajurvedyjskiej z wynikami kwestionariuszy określająch stan psychiczny (CESD, PROMIS, RRQ, MAAS, PSS, Ryff). Obie diagnozy: ajurwedyjska i psychometryczna okazały się trafne i pomocne klinicznie.

Typologia wg Składowskiego jako próba łączenia tradycji wschodniej z osiągnięciami kultury zachodniej

Somatypy wg. Składowskiego

W koncepcji Składowskiego poszczególne typy budowy noszą malownicze nazwy żywiołów, przy czym rzadko występują czyste typy. W praktyce częściej spotyka się mieszane typy budowy. Jednocześnie przynależność do jakiejś kategorii nie determinuje całego życia człowieka, typ budowy wykazują zmienność w czasie. Wśród wariantów wymienionych przez Składowskiego znajdują się:   

  1. Eter –  bez konkretnych cech wyglądu, osoby charyzmatyczne i przyciągające ludzi.
  2. Powietrze – osoby smukłe o delikatnej budowie,  gadatliwe, energiczne, o słomianym zapale, dobrze czują swoje ciało.
  3. Ogień –  osoby o średniej budowie, z tendencją do odkładania się tkanki tłuszczowej na twarzy i tułowiu, o zwiększonej potliwość, z charakteru ambitne, poszukujące skrajności i porywcze.
  4. Woda – osoby duże, powolne, silne i spokojne.
  5. Ziemia – osoba o zwartej budowie, nieelastyczna, lubiąc wyzwania.

Do każdego typu opracowano szczegółowy opis oraz szereg wskazówek diagnostycznych i zaleceń terapeutycznych, które w moim odczuciu są bardzo pomocne w praktyce klinicznej.

Znajomość różnych perspektyw w moim przekonaniu pozwala na pełniejszą diagnozę, mam poczucie że szersza perspektywa pozwala mi na klasyfikację różnych dolegliwości w kontekście właściwości osobniczych, dzięki czemu nie wciskam moich pacjentów w sztywne ramy teoretyczne.

Bibliogreafia:

1.Krakowiak H., i wsp. BUDOWA I SKŁAD CIAŁA LEKKOATLETÓW TRENUJĄCYCH BIEGI KRÓTKIE. Medycyna Sportowa . 2008, Vol. 24.

2. Mills i wsp. Relationships among classifications of ayurvedic medicine diagnostics for imbalances (vikruti) and western measures of psychological states: An exploratory study. J Ayurveda Integr Med. 2018 Oct 29.

3. Balkrishna, A. (2015). Ayurvedic Doshas as Predictors of Sleep Quality. Medical Science Monitor, 21, 1421–1427. doi:10.12659/msm.893302 

4. Prasher, B., Negi, S., Aggarwal, S., Mandal, A. K., Sethi, T. P., Deshmukh, S. R., … Mukerji, M. (2008). Whole genome expression and biochemical correlates of extreme constitutional types defined in Ayurveda. Journal of Translational Medicine, 6(1), 48.doi:10.1186/1479-5876-6-48 

5. Chaudhary, A., & Singh, N. (2011). Contribution of world health organization in the global acceptance of ayurveda. Journal of Ayurveda and Integrative Medicine, 2(4), 179.doi:10.4103/0975-9476.90769 

Dodaj komentarz

*