Choroby tarczycy a zaburzenia psychiczne

Nadczynność tarczycy – co to jest

Nadczynność tarczycy jest to zespół objawów klinicznych, wywołanych nadmierną produkcją hormonów tarczycy. Tarczyca może produkować nadmierną ilość hormonów sama z siebie. Aby stwierdzić nadczynność tarczycy zwykle bada się poziom TSH –hormonu stymulującego tarczycę. W nadczynności tarczycy stężenie TSH jest obniżone – organizm stara się ograniczyć produkcję hormonów tarczycy, więc uwalnia mniej TSH, które działa na tarczycę pobudzająco. Czasem źródłem nadprodukcji jest gruczoł tarczowy jak w chorobie Gravesa-Basedowa. Mówimy wtedy o nadczynności pierwotnej.  Może również zajść sytuacja, w której tarczyca jest stymulowana za pomocą zwiększonego TSH np. w wyniku gruczolaka przysadki – mamy wtedy do czynienia z nadczynnością wtórną (Hasse-Lazar, Jarząb 2014). Nadczynność może przebiegać także w postaci subklinicznej, gdzie jedynym objawem jest obniżone stężenie TSH.

Objawy nadczynności są takie same niezależnie od przyczyny i dotyczą wszystkich narządów i układów – patrz infografika.

Niedoczynność tarczycy – co to jest

Niedoczynność tarczycy wywołana jest zwykle niedoborem jej hormonów, lub rzadziej opornością na ich działanie na poziomie komórek. Objawy są bardzo zróżnicowane gdyż receptory dla hormonów gruczołu tarczowego znajdują się w komórkach większości tkanek. Objawy niedoczynności są mało specyficzne, często podejrzewa się ją na podstawie objawów, jednak badania laboratoryjne nie potwierdzają rozpoznania. Jest  to druga (po cukrzycy) najczęściej diagnozowana patologia endokrynna. W krajach rozwiniętych, z prawidłową podażą jodu najczęstszą przyczyną niedoczynności jest choroba Hashimoto (Stęchły 2014). Niedoczynność tarczycy charakteryzuje się podwyższonym stężeniem TSH przy obniżonym lub prawidłowym stężeniu hormonów tarczycy. TSH to hormon stymulujący tarczycę. Jeżeli TSH jest podwyższone oznacza to, że tarczyca z jakiegoś powodu nie uwalnia wystarczającej ilości hormonów pod wpływem działania zwykłych ilości TSH, potrzeba większej dawki, żeby zaskoczyła. Dlatego mówimy o niedoczynności, mimo że hormonu TSH jest za dużo.

Niedoczynność tarczycy dotyczy około 4-10 % populacji, z czego większość cierpi na postać subkliniczną (jedynym objawem jest podwyższony poziom TSH, poza tym choremu nic nie dolega). Jedynie około 1-3% chorych boryka się z jawną niedoczynnością. Choroba występuje znacznie częściej u kobiet, a ryzyko zachorowania wzrasta również z wiekiem. Jeśli chory cierpi na inne schorzenia autoimmunologiczne, lub tego typu choroby występują w wywiadzie rodzinnym istnieje większe prawdopodobieństwo zapadnięcia na niedoczynność tarczycy.

nadczynność niedoczynność tarczycy
nadczynność niedoczynność tarczycy

Choroby tarczycy a zaburzenia psychiczne

Już od 1888 roku wzrastała świadomość związków między chorobami tarczycy a psychiką, to wtedy w Londynie opublikowano pracę na temat obrzęku śluzowatego. Uważa się że nadczynność tarczycy ma związek z pojawieniem się niepokoju, obniżeniem nastroju, chwiejnością emocjonalną oraz zaburzeniami uwagi i koncentracji, podczas gdy niedoczynność zwykle łączona jest z objawami depresyjnymi (Migdal, Hennessey 2013). Objawy kliniczne dla nadczynności i niedoczynności tarczycy oraz zaburzeń nastroju umieszczono w poniższej tabeli.

Objawy Niedoczynność Zaburzenia nastroju Nadczynność
depresja często często często
spadek koncentracji często często często
obniżony “napęd” często często nie
obniżone libido często często czasami
przewlekłe zmęczenie często często często
zaburzenia poznawcze często często często
osłabienie pamięci często często rzadko
spadek zainteresowań często często często
wzrost wagi często czasami rzadko
spadek wagi nie często często
zwiększony apetyt nie czasami często
zmniejszony apetyt często często czasami
bezsenność nie czasami często
nadmierna senność często czasami nie
rozdrażnienie rzadko często często
zaparcia często czasami nie 

Hennessey 2013 Za Hennessey i Jackson

W związku z tym, że zarówno nadczynność jak i niedoczynność tarczycy mają wiele wspólnego z zaburzeniami nastroju, wskazana jest duża ostrożność w stawianiu diagnozy. W niektórych badaniach udowodniono, że około 1/3 pacjentów chorujących na depresję ma obniżone stężenie TSH (Migdal, Hennessey 2013). Jednocześnie około 20% pacjentów przyjmowanych do szpitala z powodu chorób psychicznych takich jak schizofrenia i zaburzenia nastoju może mieć podwyższone stężenie T4, lub rzadziej T3. Poziom TSH u tych osób jest zwykle prawidłowy, jednak u około 90% pacjentów obserwuje się mniejszą odpowiedź TSH na podanie stymulującego hormonu TRH (tamże).

Warto wspomnieć, że szereg leków stosowanych w psychiatrii może wpłynąć na wyniki testów laboratoryjnych badających stężenie TSH i hormonów tarczycy. Ponadto w związku z odkrytą przez Ashera zależnością, zgodnie z którą obniżony poziom hormonów tarczycy sprzyja wystąpieniu objawów depresyjnych, prowadzono szereg badań, analizujących wpływ podania T4 i T3 na usunięcie objawów depresji. Wyniki, choć obiecujące, wymagają wsparcia dodatkowymi badaniami (tamże).

Nie należy zapominać, że choroba Hashimoto i choroba Gravesa-Basedowa to schorzenia przewlekłe, charakteryzujące się mnogością objawów, które wpływają na wiele obszarów funkcjonowania człowieka, i wymagają od niego sporego wysiłku.  Choroby somatyczne mogą wpływać na samopoczucie psychiczne cierpiących na nie osób.

Osoby zainteresowane problematyką nadczynności tarczycy zapraszam do zapoznania się z moim artykułem pt. Nadczynność tarczycy a zaburzenia psychiczne w świetle najnowszych badań

 

Bibliografia:

Ślusarczyk K. Buliński M. Legierska M. W. „Anatomia tarczycy i przytarczyc.” w „Choroby tarczycy i przytarczyc. Diagnostyka i leczenie. Warszawa 2014, Wydawnictwo Medipage;

Kajdaniuk D. Marek B. „Fizjologia tarczycy” w „Choroby tarczycy i przytarczyc. Diagnostyka i leczenie. Warszawa 2014, Wydawnictwo Medipage;

Stęchły T. „Niedoczynność tarczycy” w „Klinika nienowotworowych schorzeń tarczycy” w „Choroby tarczycy i przytarczyc. Diagnostyka i leczenie. Warszawa 2014, Wydawnictwo Medipage; s. 66

Hasse-Lazar K. Jarząb B. „Nadczynność tarczycy” w „Klinika nienowotworowych schorzeń tarczycy” w „Choroby tarczycy i przytarczyc. Diagnostyka i leczenie. Warszawa 2014, Wydawnictwo Medipage; s. 74-76

Migdal A.L. Hennessey J. V. „Psychiatric disorders and thyroid disease” w „Endocrine secrets”, wyd. 6 Philadelphia 2013, Elsevier Saunders

Dodaj komentarz

*